Ο κυριότερος λόγος της ύφεσης (βάζοντας στην άκρη την μη ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας) είναι το υπέρογκο χρέος πάνω από το κεφάλι μας και η ανάγκη εξυπηρέτησης αυτού.
Αν για παράδειγμα το PSI μας μείωνε το χρέος στο 60% του ΑΕΠ, κατά το μεγαλύτερο μέρος το πρόβλημα της Ελλάδος θα είχε λυθεί.
Και ένας από τους λόγους που το πρόβλημα δεν θα λυθεί άμεσα, είναι διότι για να μειωθεί το χρέος μας στο 120% του ΑΕΠ το 2020 (ακόμα και αν υποθέσουμε ότι όλα πάνε ρολόι), απαιτεί τεράστια απομόχλευση του συστήματος, κάτι που δεν βλέπω να είναι δυνατόν να γίνει.
Πολύ απλά, δεν υπάρχουν τα λεφτά για να αποπληρωθούν οι πιστώσεις που υπάρχουν στο σύστημα στην Ελλάδα. Γιατί δεν υπάρχουν; Διότι λόγω του ελλείμματος ανταγωνιστικότητας (τρέχουσες συναλλαγές κτλ.), τα λεφτά αυτά έχουν πάει στο εξωτερικό όλα αυτά τα χρόνια.
Και είναι σχεδόν αδύνατον να μπορείς να φουσκώσεις μια οικονομία δια μέσω της τραπεζικής οδού, ενόψει μιας πιστωτικής αποπληθωριστικής λαίλαπας. Για να μπορείς να φουσκώσεις, θα πρέπει να έχει σταματήσει το ξεφούσκωμα. Θα πρέπει δηλαδή πρώτα να έχουν παρθεί οι χασούρες.
Παρακαλώ ενθυμίστε το άρθρο που έγραψα το περασμένο καλοκαίρι με τίτλο: “Το τοξικό δάνειο που αποδείχτηκε μεταμφιεσμένο δώρο”.
Σε αυτό το άρθρο σας περιέγραψα μια ιστορία από τους NY Times όπου ξαφνικά πολλοί Αμερικανοί δανειολήπτες πήραν ένα γραμμα από την τράπεζα τους, λέγοντας τους ότι, το ονομαστικό ποσό του δανείου τους μειώθηκε κατά 50%… είτε πληρώνουν είτε δεν πληρώνουν το δάνειο αυτό.
Οι λόγοι για αυτή τη στάση των τραπεζών δεν έχει να κάνει με το ότι ξαφνικά έγιναν γενναιόδωρες, αλλά διότι είδαν την πραγματικότητα των αριθμών της κατάστασης. Καλύτερα να πληρώνει κανείς το 50% ενός δάνειου (έστω με 50% ζημιά στην τράπεζα), παρά τίποτα.
Έχω άλλωστε αναφέρει πολλές φορές ότι δεν έχει κίνητρο κάποιος να συνεχίσει να πληρώνει ένα δάνειο όταν, η αξία του σπιτιού του έχει πέσει 40% κάτω από την αξία του δανείου αυτού. Αλλά βάζοντας στην άκρη τον παράγοντα κίνητρο, αν δεν έχει κάποιος να πληρώσει, δεν θα πληρώσει.
Ας θυμηθούμε τον χρυσό φιλελεύθερο κανόνα της ελεύθερης οικονομίας. Χρέη τα οποία δεν μπορούν να πληρωθούν δεν θα πληρωθούν.
Μάλιστα μόνο πρόσφατα έδωσα και πάλι το παράδειγμα του φίλου μου του Χρήστου (διαβάστε: “Η ελεύθερη αγορά και ο ηθικός κίνδυνος”. Ενώ οι αποδοχές του έχουν μειωθεί κατακόρυφα, το στεγαστικό του δάνειο έχει αυξηθεί!
Άσχετα για ποιο λόγο ο Χρήστος πήρε το στεγαστικό δάνειο και άσχετα για ποιο λόγο του το έδωσε η τράπεζα, η πραγματικότητα της κατάστασης είναι ότι σήμερα αδυνατεί να το πληρώσει (ενώ πριν μερικά χρόνια δεν είχε πρόβλημα). Και βέβαια δεν είναι ο μόνος σε αυτή την κατάσταση, είναι πάρα πολλοί. Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στα στεγαστικά δάνεια.
Το ερώτημα λοιπόν είναι, τι μπορεί να γίνει για να πάρουν ανάσα οι πολίτες καθώς και η οικονομία; Να γίνει ένα κούρεμα σε όλα τα στεγαστικά δάνεια στην Ελλάδα, έτσι ώστε η ονομαστική αξία του δανείου να προσεγγίσει τις πραγματικές τιμές των ακινήτων.
Και δεν μιλάω μόνο για αυτούς που δεν πληρώνουν (διότι έχουν πρόβλημα), αλλά και για αυτούς που πληρώνουν κανονικά.
Αν γίνει αυτό, θα αλλάξει τα δεδομένα στην αγορά κατοικίας, θα κινηθεί ξανά η οικοδομή και τα περισσότερα στεγαστικά δάνεια που σήμερα έχουν πρόβλημα θα πάψουν να το έχουν.
Σε καμία περίπτωση πάντως μια επιμήκυνση των στεγαστικών δανείων και μείωση του επιτοκίου δεν θα λύσει το πρόβλημα. Όπως απαιτείται κούρεμα στα ελληνικά ομόλογα έτσι απαιτείται κούρεμα και στα στεγαστικά δάνεια.
Όσον αφορά τα καταναλωτικά δάνεια, εκεί δεν μπορεί να γίνει τίποτα. Πέραν από καλύτερους όρους αποπληρωμής και ίσως και ένα ελαφρύτερο επιτόκιο, οι τράπεζες θα πρέπει να πάρουν τις χασούρες τους. Αλλά, αν λυθεί το θέμα με τα στεγαστικά (στο πλαίσιο που αναφέρω πιο πάνω) τότε είναι δεδομένο ότι θα καλυτερεύσει και η ποιότητα των καταναλωτικών δανείων.
Τα δε δάνεια εταιρειών μπορούν βέβαια να αλλάξουν λίγο, αλλά μόνο στην περίπτωση που η εταιρεία είναι βιώσιμη και απλά αντιμετωπίζει πρόβλημα ρευστότητας. Στα υπόλοιπα δάνεια θα πρέπει να παρθούν χασούρες.
Το αν έχουν έρθει Αμερικανοί εμπειρογνώμονες στην Ελλάδα (όπως ακούστηκε) και επεξεργάζονται ένα τέτοιο σχέδιο δεν το ξέρω. Αυτό που ξέρω είναι ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει η οικονομία σωστά, όταν η πλειοψηφία των στεγαστικών δανείων είναι υψηλότερα από τις πραγματικές τιμές των ακινήτων.
Θα μου πείτε που θα βρεθούν τα λεφτά; Όπου υπάρχει θέληση υπάρχει τρόπος. Μεταξύ άλλων, μπορεί να τα τυπώσει η ΤτΕ μέσω του ELA και να βρουν κάποιο τρόπο να τα βαπτίσουν equity (ή οτιδήποτε άλλο θέλουν). Εδώ έχουν καταπατηθεί όλοι οι κανόνες της κεντρικής τραπεζικής των τελευταίων 150 ετών, σε αυτό θα κολλήσουμε; Έτσι και αλλιώς οι μέτοχοι των τραπεζών τελικά δεν ήταν τυχεροί, λίγη αλλοίωση παραπάνω (μερικές δεκάδες δισ.) δεν θα αλλάξει την κατάσταση.
Η κατάληξη είναι ότι ένα τέτοιο σχέδιο θα είναι μια μεγάλη τονωτική ένεση στους ισολογισμούς των καταναλωτών και της ελληνικής οικονομίας στο σύνολο. Και στο βαθμό που δεν αναρρώσει η ελληνική οικονομία τα επόμενα χρόνια, η στάση πληρωμών στεγαστικών δανείων θα γίνει έτσι και αλλιώς. Άρα είτε μπορούμε να το κάνουμε οργανωμένα, ή να αφήσουμε την αγορά να το κάνει, όπου είμαι 100% σίγουρος ότι οι χασούρες για τις τράπεζες θα είναι ακόμα μεγαλύτερες.
Και για όσους νομίζουν ότι λαϊκίζω, σας πληροφορώ ότι αυτές δεν είναι αριστερές απόψεις, αλλά φιλελεύθερες. Και δεν είναι μόνο στις ΗΠΑ που έχουν γίνει τέτοιες ρυθμίσεις, αλλά ετοιμάζονται και στην Ιρλανδία, όπου το πρόβλημα είναι τεραστίων διαστάσεων.
Τέλος, για να μην νομίζουν ορισμένοι ότι λειτουργώ με γνώμονα το ιδίον όφελος, δεν έχω ούτε στεγαστικό ούτε καταναλωτικό δάνειο από καμία τράπεζα.
