Ιταλία-Εκλογές: Σήμερα χτυπούν οι “καμπάνες” για την επάνοδο της δεξιάς-ακροδεξιάς – Ανησυχία στις Βρυξέλλες

Στις 8 το πρωί (ώρα Ελλάδος) άνοιξαν οι κάλπες στην Ιταλία για τις κρίσιμες εκλογές που αναμένεται να αλλάξουν το σημερινό σκηνικό. 50.869.304 Ιταλοί θα αποφασίσουν ποιος από τους δύο συνασπισμούς κομμάτων θα αναλάβει τις τύχες της χώρας: Το συντηρητικό-δεξιό μέτωπο (με τα Αδέλφια της Ιταλίας, την Λέγκα και το Φόρτσα Ιτάλια) ή το προοδευτικό-αριστερό (Δημοκρατικό ΚόμμαΠερισσότερη ΕυρώπηΣυμμαχία Οικολόγων και Ιταλικής Αριστεράς,  Επιλογή Πολιτών).

Ως ανεξάρτητη δύναμη συμμετέχει στις ιταλικές εκλογές το Κίνημα Πέντε Αστέρων, ενώ τη στήριξη των εκλογέων ζητούν, επίσης, τα κόμματα Ζωντανή Ιταλία και Δράση, τα οποία πρόσφατα δημιούργησαν τον λεγόμενο «Κεντρώο Πόλο».

Ο εκλογικός νόμος με τον οποίο διεξάγεται η σημερινή αναμέτρηση εφαρμόσθηκε για πρώτη φορά το 2018 και βασίζεται κατά δυο τρίτα στην απλή αναλογική και κατά ένα τρίτο στο πλειοψηφικό.

Οι δημοσκοπήσεις φέρνουν τα Αδέλφια της Ιταλίας της Μελόνι πρώτα με περίπου 25%, η Λέγκα είναι στο 13% και η Forza Italia στο 7%. Η Κεντροαριστερά και η Αριστερά κινούνται χαμηλότερα. Το Δημοκρατικό Κόμμα του Ενρίκο Λέτα είναι στο 22%, το Κίνημα Πέντε Αστέρια στο 13% ενώ στο 7% είναι το κόμμα του Ματέο Ρέντσι Italia Viva και ο σύμμαχός του Azione.

Μόλις κλείσουν οι κάλπες, τα μεγαλύτερα μέσα ενημέρωσης της Ιταλίας πρόκειται να παρουσιάσουν σειρά Exit Poll, ενώ η καταμέτρηση των ψήφων αναμένεται να ολοκληρωθεί τη Δευτέρα το πρωί.

Ανησυχεί η Ευρώπη

Την ίδια ώρα προβληματισμό και ανησυχία για την προοπτική να αναλάβει την εξουσία ακροδεξιός κυβερνητικός συνασπισμός στην Ιταλία επικρατεί στις Βρυξέλλες.

Ο συνασπισμός Αδέλφια της Ιταλίας (Fratelli d’Italia) με την Τζόρτζια Μελόνι, Λέγκα του Βορρά του Ματέο Σαλβίνι και Φόρτσα Ιτάλια του Σίλβιο Μπερλουσκόνι στέλνει αντιφατικά μηνύματα, που ανησυχούν την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Από τη μια, η Τζόρτζια Μελόνι παρουσιάζεται φιλοατλαντική, ενώ από την άλλη ο Σαλβίνι και ο Μπερλουσκόνι παρουσιάζονται αρκετά ανεκτικοί απέναντι στον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν.

Όσον αφορά το κράτος δικαίου, τις θεμελιώδεις ελευθερίες, τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ, την ισότητα των φύλων, ή ακόμα τη μετανάστευση, η Ρώμη θα βρεθεί αναμφίβολα πιο κοντά στις θέσεις της Ουγγαρίας ή της Πολωνίας, κρίνοντας από τις προεκλογικές δηλώσεις της Μελόνι.

Το ερώτημα για τις Βρυξέλλες είναι αν θα είναι δυνατή η ανάπτυξη εποικοδομητικής συνεργασίας με τέτοια κυβέρνηση ή αν θα εκδηλωθούν εντάσεις σε κρίσιμα ζητήματα, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας, η ενέργεια, η οικονομία, το μεταναστευτικό, τα ατομικά δικαιώματα και οι ελευθερίες.

Κίνδυνος για την Ιταλία και την Ευρώπη»: Ο Σαβιάνο για τη Μελόνι και τις εκλογές

Μεταξύ άλλων, τις Βρυξέλλες ανησυχεί το ότι η Τζόρτζια Μελόνι έχει ήδη ανακοινώσει ότι επιθυμεί να επαναδιαπραγματευτεί μέρος των όρων που συνοδεύουν το ιταλικό σχέδιο ανάκαμψης, συνολικού ύψους 191,5 δισ. ευρώ — πρόκειται για το μεγαλύτερο ποσό που έχει δοθεί σε οποιαδήποτε χώρα μέλος της ΕΕ από το Ταμείο Ανάκαμψης (NextGenerationEU).

Όμως τα περιθώρια για διαπραγμάτευση είναι στενά και κανείς στους ευρωπαϊκούς θεσμούς δεν θα ήθελε να δει να παγώνουν οι μεταρρυθμίσεις που έθεσε σε εφαρμογή ο απερχόμενος ιταλός πρωθυπουργός Μάριο Ντράγκι. Εξάλλου, με χρέος πάνω από το 150% του ΑΕΠ της, η Ιταλία δεν έχει περιθώρια για ελιγμούς.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστειλε κατηγορηματικό, αν και κάπως άκομψο, μήνυμα από το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον: «Θα συνεργαστούμε με οποιαδήποτε δημοκρατική κυβέρνηση θέλει να συνεργαστεί μαζί μας», όμως «αν τα πράγματα πάνε στραβά, έχουμε τα εργαλεία» για να αντιδράσουμε, δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η επικεφαλής της Κομισιόν έφερε ως παράδειγμα την Πολωνία και την Ουγγαρία, δύο χώρες που «τιμωρήθηκαν» με το πάγωμα κεφαλαίων του Ταμείου Ανάκαμψης.

Όπως συμβαίνει πάντα, και αυτή τη φορά οι Βρυξέλλες θα αναμείνουν τα πρώτα δείγματα γραφής της επόμενης ιταλικής κυβέρνησης. «Θα δούμε το αποτέλεσμα των εκλογών» είπε η πρόεδρος της Κομισιόν.

Η μάλλον απροσδόκητη παρέμβαση της φον ντερ Λάιεν, η οποία από την αρχή της θητείας της δεν είχε εκφραστεί ποτέ τόσο ξεκάθαρα πριν από εκλογές, αν μη τι άλλο πιστοποιεί πόσο έντονος προβληματισμός επικρατεί στα ανώτατα επίπεδα των ευρωπαϊκών θεσμών και τη βούληση των Βρυξελλών να σταλεί σαφές μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση.

Για πρώτη φορά από το 2011, θα μπορούσε να έρθει στην εξουσία στη Ρώμη μια κυβέρνηση που ανήκει σταθερά στο δεξιό φάσμα, αναφέρει η γερμανική Handelsblatt.

Οι δημοσκοπήσεις προβλέπουν σαφή νίκη της Meloni και των “Αδελφών της Ιταλίας”. Μαζί με το κεντροδεξιό κόμμα Forza Italia του Μπερλουσκόνι και τη Λέγκα, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια συμμαχία που θα συγκέντρωνε πάνω από τις μισές ψήφους.

Δεν υπάρχει πλέον πολιτικό κέντρο

Λίγο πριν από τις εκλογές, το Ίδρυμα Friedrich Ebert στη Ρώμη προσκάλεσε σε μια συζήτηση εμπειρογνωμόνων. “Πρώτα ήρθε η μεταναστευτική κρίση, μετά η κρίση της Κορόνας, μετά ο πόλεμος στην Ουκρανία”, λέει η Σοφία Βεντούρα, πολιτική επιστήμονας από το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια.

Αυτή η διαδοχή κρίσεων οδήγησε σε “άγχος και κακουχία” στον πληθυσμό. “Και αυτό οδήγησε στην άνοδο των λαϊκιστικών δυνάμεων”, είναι πεπεισμένος ο Ventura.

Η ιταλική δεξιά διαθέτει επίσης μια ηγεσία που μπορεί να δηλώσει αξιόπιστα με απλά μηνύματα: “Θα σας φροντίσουμε σε όλες αυτές τις κρίσεις”. Συνολικά, λέει, υπάρχει μια έξαρση των δεξιών κομμάτων στην Ευρώπη, όπως στη Σουηδία ή τη Γαλλία. “Ο Μελόνι έχει πηδήξει σε αυτό το άρμα”.

Αλλά η δύναμη της Δεξιάς είναι επίσης η αδυναμία της Αριστεράς. Ήταν το Κίνημα Πέντε Αστέρων, με τις εσωκομματικές του διαμάχες, που προκάλεσε την παραίτηση του πρωθυπουργού Μάριο Ντράγκι τον Ιούλιο – και τη διάλυση του “συνασπισμού εθνικής ενότητας”.

Το κεντροαριστερό μπλοκ είναι εντελώς διχασμένο, ενώ τα δεξιά κόμματα εμφανίζονται ως ένα. Το σοσιαλδημοκρατικό PD, το οποίο βρίσκεται στη δεύτερη θέση στις δημοσκοπήσεις πίσω από το Fratelli d’Italia, έχει χάσει πολλούς από τους κλασικούς ψηφοφόρους του πυρήνα του προς τη Δεξιά τα τελευταία χρόνια: Οι εργαζόμενοι και οι άνθρωποι που ζουν εκτός των μεγάλων πόλεων αισθάνονται πλέον πιο οικεία με τη Λέγκα και το FDI.

Το πολιτικό κέντρο είναι σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτο. Στη δεκαετία του ’90, υπήρχε ακόμη ένα κέντρο που διεκδικούσε ο Μπερλουσκόνι ειδικότερα για τον εαυτό του. Τότε ο μεγιστάνας των μέσων ενημέρωσης αναγνώρισε το δυναμικό της δεξιάς: “Είναι ο ιδρυτής της κεντροδεξιάς, κυριαρχεί σε αυτό το μπλοκ εδώ και 20 χρόνια”, λέει ο Λορέντζο ντε Σίο, πολιτικός επιστήμονας στο Luiss της Ρώμης. Για περισσότερες από δύο δεκαετίες τώρα, υπάρχει αυτή η διαίρεση σε ένα αριστερό και ένα δεξιό μπλοκ – “και δεν υπήρχε σχεδόν καμία κίνηση μεταξύ αυτών των μπλοκ”.

Στο δεξιό στρατόπεδο, ωστόσο, οι πρωταγωνιστικοί ρόλοι έχουν αλλάξει. Πρώτα ο Ματέο Σαλβίνι και η Λέγκα του ξεπέρασαν τον Μπερλουσκόνι στις δημοσκοπήσεις, σήμερα η Μελόνι είναι ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης. Επίσης, επειδή, σε αντίθεση με τους δύο εταίρους της στη συμμαχία, δεν συμμετείχε στην κυβέρνηση Ντράγκι, αλλά μπόρεσε να διακριθεί ως αρχηγός της αντιπολίτευσης.

Για τους ψηφοφόρους που θέλουν να διαμαρτυρηθούν με την ψήφο τους κατά της σημερινής κυβέρνησης ή της αυστηρής πολιτικής Κορόνα, υπάρχει επομένως πραγματικά μόνο το κόμμα του Μελόνι.

“Την παρακολουθούσα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εδώ και πολύ καιρό, ήθελα επιτέλους να τη δω ζωντανά”, εξηγεί η Flora Buona στη συνάντηση για την προεκλογική εκστρατεία της Meloni στη Γένοβα. Ο 39χρονος θεωρεί σημαντικό το γεγονός ότι η Meloni αντιτίθεται στην επιστροφή του υποχρεωτικού εμβολιασμού, ο οποίος υπήρχε ακόμη και πέρυσι σε ορισμένα επαγγέλματα.

Εξίσου σημαντική, είπε, ήταν η θέση της Meloni κατά της επαναφοράς του “πράσινου πάσου”, του πιστοποιητικού 3G που χρειαζόταν για μήνες για να συμμετάσχει κανείς στη δημόσια ζωή. “Όλοι μιλούν πάντα για φασισμό, αλλά αυτά ήταν ακριβώς φασιστικά μέτρα που έλαβε η κεντροαριστερή κυβέρνηση”, λέει η Buona.

Το δεξιό εκλογικό σώμα είναι πολύ ποικιλόμορφο στην Ιταλία – επίσης επειδή υπάρχουν έντονες περιφερειακές διαφορές. Ο φτωχότερος νότος και οι νησιωτικές περιοχές της Σαρδηνίας και της Σικελίας είχαν πάντα την τάση να ψηφίζουν αριστερά, ενώ ο οικονομικά ισχυρός βορράς είχε πάντα την τάση να ψηφίζει δεξιά.

Στο Βένετο, τη Λομβαρδία ή το Πιεμόντε, η Λέγκα ειδικότερα είναι ισχυρά εδραιωμένη. Όταν ακόμη ονομαζόταν “Lega Nord”, ζητούσε την απόσχιση των πλούσιων βόρειων περιοχών. Θεωρείται εκεί ως το κόμμα των μεσαίων τάξεων και πολλές γυναίκες επιχειρηματίες και αφεντικά εταιρειών το συμπαθούν. Η πιο ριζοσπαστική Λέγκα, την οποία ο ηγέτης του κόμματος Σαλβίνι καλλιεργεί εδώ και χρόνια -με λεκτικές επιθέσεις κατά των μεταναστών και των μειονοτήτων- είναι λιγότερο δημοφιλής στην περιοχή.

Ένας παράγοντας για τη στροφή προς τα δεξιά είναι πιθανώς και η γενική απογοήτευση από την πολιτική. Οι ειδικοί αναμένουν ιστορικά χαμηλή συμμετοχή, 65 έως 70%.

Περίπου πέντε εκατομμύρια Ιταλοί, σύμφωνα με εκτιμήσεις, δεν θα ψηφίσουν απλώς και μόνο επειδή ζουν πολύ μακριά από την εκλογική τους περιφέρεια. Πρόκειται για ένα σημαντικό μειονέκτημα του συστήματος: στην Ιταλία, η επιστολική ψήφος είναι διαθέσιμη μόνο στους ψηφοφόρους που ζουν στο εξωτερικό. Οι δημοσκοπήσεις προβλέπουν ότι η FDI της Meloni θα κερδίσει περίπου το 25% των ψήφων. Μόνο ένα κόμμα θα ήταν μεγαλύτερο από αυτό: οι μη ψηφοφόροι.