Αλλαγή στα δεδομένα της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους δείχνει να συντελείται, μετά την ειλημμένη όπως όλα δείχνουν απόφαση διάθεσης 100 δισ. ευρώ για τη διάσωση του τραπεζικού συστήματος της Ισπανίας. Η αλλαγή σχετίζεται με τον χρονικό ορίζοντα λήψης οριστικών αποφάσεων για το μέλλον της νομισματικής ένωσης, καθώς η τραπεζική κρίση… χτυπάει πλέον την πόρτα και της Ιταλίας, εκτοξεύοντας το ενδεχόμενο συνολικό κόστος διάσωσης.
Καθοριστικό αναμένεται να είναι και το τελικό ύψος των κεφαλαίων που θα χρειαστούν για την ανακεφαλαιοποίηση των ισπανικών τραπεζών. Το πακέτο θα πρέπει από τη μία να είναι αρκετά μεγάλο για να πείσει τις αγορές ότι θα αντιμετωπιστούν επαρκώς τα τραπεζικά προβλήματα στη χώρα της Ιβηρικής, ενώ ταυτόχρονα δεν θα πρέπει να είναι τόσο μεγάλο που να θέτει σε κίνδυνο την βιωσιμότητα του ισπανικού χρέους. Και αυτό γιατί οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Ισπανίας είναι τέτοιες που απαγορεύουν την πλήρη κάλυψή τους με πακέτα διάσωσης, πόσω μάλλον όταν είναι πολύ πιθανό να μεταδοθεί ο ιός της κρίσης στην Ιταλία.
Η Ευρώπη απέφυγε, τουλάχιστον προς το παρόν, μία τραπεζική καταστροφή, ωστόσο η εντυπωσιακά άμεση, για τα δεδομένα των Ευρωπαίων, παρέμβαση σε καμία περίπτωση δεν επιλύει τα ουσιαστικά προβλήματα του ευρωπαϊκού τραπεζικού κλάδου. Αντιθέτως, υπερτονίζει την ανάγκη για μία συνολική και ουσιαστική λύση που θα αποτρέπει την εξάπλωση του φαινομένου.
Η τραπεζική… ισπανική υποχώρηση
Το πρόβλημα παραμένει: οι τράπεζες πρέπει να συνεχίσουν να δανείζονται για να εξυπηρετούν τις καθημερινές τους ανάγκες, επομένως για να επιβιώσουν. Και αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ. Αν συνεχιστεί η ίδια πρακτική, είναι βέβαιο ότι ο φαύλος κύκλος του χρέους θα οδηγήσει σε πολύ πιο δυσάρεστες καταστάσεις.
Η εν λόγω αδυναμία αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του τραπεζικού συστήματος, όχι μόνο στην Ισπανία, την Ιρλανδία ή σε άλλες “αμαρτωλές” τραπεζικά χώρες, αλλά και στην Ιταλία. Οι ιταλικές τράπεζες δανείζονται αφειδώς, ενώ δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η “εύθραυστη” ιταλική οικονομία είναι η τρίτη μεγαλύτερη της Ευρωζώνης. Εξάλλου, τα 1 τρισ. ευρώ που έριξε στην αγορά ο Μάριο Ντράγκι είχαν σκοπό, μεταξύ άλλων, να «κρύψουν» τις εκροές καταθέσεων από τις τράπεζες του Νότου.
Τι έφταιξε στην Ισπανία; Η φούσκα της αγοράς ακινήτων “έσκασε” στα χέρια των ισπανικών τραπεζών, αφήνοντας ανοιχτές πληγές που δύσκολα μπορούσαν να επουλωθούν. Παράλληλα, η κρίση χρέους οδήγησε τόσο στην επιδείνωση των συνθηκών για την ισπανική οικονομία, όσο και στην περαιτέρω μείωση της εμπιστοσύνης προς τον τραπεζικό κλάδο της χώρας. Αποτέλεσμα; Οι καταθέσεις κάνουν εδώ και αρκετούς μήνες… φτερά αναζητώντας ασφαλή καταφύγια. Έτσι φτάσαμε στην κατάρρευση αρκετών Cajas και εν συνεχεία στην κατ΄ ουσία κρατικοποίηση της Bankia.
Οι ευρωπαϊκές Αρχές εκτιμούν ότι το πακέτο διάσωσης των ισπανικών τραπεζών θα αποδειχθεί ικανό να “διορθώσει” αρκετές αδυναμίες του συστήματος, ωστόσο οι πρώτες αντιδράσεις επενδυτικών οίκων δεν είναι ενθαρρυντικές. Αναλυτές ανησυχούν πως παρόμοια προβλήματα αναμένεται να αντιμετωπίσουν πολύ σύντομα και οι τράπεζες της Ιταλίας και τοποθετούν τις πιο κρίσιμες στιγμές των τραπεζών της περιφέρειας και κυρίως της Ιταλίας μέσα στους επόμενους μήνες, αν όχι στις επόμενες εβδομάδες.
Una… banca una razza;
Και αν η αντίδραση των Ευρωπαίων στην… κραυγή αγωνίας των ισπανικών τραπεζών ήταν άμεση – λόγω της μεγάλης έκθεσης Γερμανών και Γάλλων και των επακόλουν συνεπειών – τα πράγματα θα είναι αρκετά πιο δύσκολα σε περίπτωση που την ίδια μεταχείριση ζητήσουν και τα ιταλικά πιστωτικά ιδρύματα.
Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, ότι τον περασμένο μήνα ο οίκος Moody΄s υποβάθμισε την αξιολόγηση 26 ιταλικών τραπεζών, συμπεριλαμβανομένων των Unicredit και Intesa Sanpaolo. Η Moody΄s προειδοποίησε για άμεση επιδείνωση των συνθηκών στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, λόγω της οικονομικής αβεβαιότητας και πρόσθεσε ότι θα είναι πολύ δύσκολο να καλύψουν τις ανάγκες με βραχυπρόθεσμο δανεισμό.
Παρ’ όλα αυτά, οι ιταλικές τράπεζες δεν έχουν τα βιώματα των ισπανικών, καθώς δεν βρέθηκαν αντιμέτωπες με κάποιο “κραχ”, όπως αυτό της αγοράς ακινήτων της Ισπανίας, ενώ θεωρούνται πιο υγιείς από τις ιρλανδικές. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ιταλικές τράπεζες είναι “ξέγνοιαστες”, ούτε ότι δεν έχουν μαραθώνιο μπροστά τους να διανύσουν.
Αναλυτές τονίζουν πως αν πιστέψουμε ότι το πακέτο των 100 δισ. ευρώ λύνει το πρόβλημα, το μόνο σίγουρο είναι πως θα βρεθούμε χωρίς να το καταλάβουμε αντιμέτωποι με μία πρωτοφανή και πολύ δύσκολα αντιμετωπίσιμη παγκόσμια τραπεζική κρίση.
Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αυξάνονται και στην Ιταλία με ταχύ ρυθμό, ενώ τα στοιχεία για την ιταλική οικονομία μόνο ενθαρρυντικά δεν είναι. Αξίζει να σημειωθεί πως το κρατικό χρέος της Ιταλίας, ως ποσοστό του ΑΕΠ, είναι το δεύτερο μεγαλύτερο στην Ευρωζώνη μετά της Ελλάδας, βρισκόμενο στο 120%. Την ίδια ώρα, ο φόβος του bank run είναι αισθητός και γίνεται πιο πιθανός όσο συντηρείται η συζήτηση για ενδεχόμενη έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ. Όλα αυτά οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια τις ιταλικές τράπεζες στην αναζήτηση κεφαλαίων.
Η ακτινογραφία του πακέτου διάσωσης των 100 δισ. ευρώ
Η ανακεφαλαιοποίηση μέσω του EFSF είναι μία αρκετά ξεκάθαρη διαδικασία, ενώ είναι σαφές ότι δεν υπάρχουν όροι για τη δημοσιονομική πολιτική. Ωστόσο δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο αν η ενίσχυση των ισπανικών τραπεζών θα γίνει άνευ όρων. Αν χρησιμοποιηθεί το “εργαλείο ανακεφαλαιοποίησης” που δημιουργήθηκε τον Ιούλιο του 2011, μέσω EFSF, τότε υπάρχουν δύο προϋποθέσεις.
Να τηρηθούν οι δεσμεύσεις για την εφαρμογή μέτρων που θα έχουν στόχο τη μείωση του ελλείμματος στο 3%, έστω με καθυστέρηση ενός χρόνου, και να γίνει αυστηρότατος έλεγχος στις τράπεζες. Ο έλεγχος των βιώσιμων τραπεζών συνεπάγεται πως το κόστος για τους ιδιώτες μετόχους θα είναι υψηλό.
Το «εργαλείο ανακεφαλαιοποίησης» είναι κανονικά διαθέσιμο “όταν η αιτία της οικονομικής δυσχέρειας σχετίζεται με τον χρηματοοικονομικό κλάδο και όχι απευθείας με δημοσιονομικά ή διαρθρωτικά ζητήματα”. Επιπλέον, η δικαιούχος χώρα θα πρέπει να δείξει ότι διαθέτει ισχυρό πολιτικό ιστορικό και ότι τηρεί τις δεσμεύσεις της.
Σύμφωνα με την Deutsche Bank, το δάνειο των 100 δισ. ευρώ θα επιβαρύνει τα οικονομικά της χώρας, όμως η Ισπανία θα καταφέρει να κρατήσει το δημόσιο χρέος κάτω από το 95% του ΑΕΠ.
Τον πρώτο όρο δείχνει να τον πληροί, καθώς η ρίζα του κακού σχετίζεται με την αδυναμία των τραπεζών να απορροφήσουν αναίμακτα την άνθηση της αγοράς ακινήτων την περασμένη δεκαετία και να προχωρήσουν σε σταδιακή απομόχλευση. Αναφορικά με τον δεύτερο όρο, η Ισπανία έχει ήδη κάνει βήματα προς την εφαρμογή διαρθρωτικών αλλαγών, ενώ και μόνο το γεγονός ότι ο Olli Rehn τάχθηκε υπέρ της παράτασης στην επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων, δείχνει ότι η Ευρώπη πιστεύει ότι η Ισπανία μπορεί να κάνει αυτό που πρέπει.
Βέβαια άσχετα με τους όρους που τελικά θα συνοδεύσουν το πακέτο των 100 δισ. ευρώ, η Ισπανία θα προχωρήσει σε αξιολόγηση των τραπεζών. Επιλέξιμες θα είναι οι τράπεζες που απειλούν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, ενώ τη διαδικασία αξιολόγησης θα διενεργήσει η Κομισιόν, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και όπου κριθεί απαραίτητο την EBA.
Το ύψος των κεφαλαίων που θα χρειαστεί κάθε τράπεζα θα καθοριστεί μετά από τη διεξαγωγή stress test. Οι ασκήσεις θα γίνουν από την κεντρική τράπεζα της Ισπανίας και την EBΑ, ενώ «προτεραιότητα» στα βάρη θα έχουν οι ιδιώτες μέτοχοι, η Τράπεζα της Ισπανίας και τελεταίος ο EFSF.
