Οι ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές εντείνουν την προσοχή τους στους χρηματοοικονομικούς κινδύνους που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, εξετάζοντας πλέον κατά πόσο οι τράπεζες είναι εκτεθειμένες στις οικονομικές επιπτώσεις των ολοένα και συχνότερων και εντονότερων καυσώνων.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA) επεξεργάζεται νέα μεθοδολογία για την αποτίμηση του οικονομικού κόστους που προκαλεί η ακραία ζέστη, ανοίγοντας τον δρόμο ώστε οι κίνδυνοι από τους καύσωνες να αποτελέσουν στο μέλλον ξεχωριστή κατηγορία στα πανευρωπαϊκά stress tests των τραπεζών.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη συνολική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στην τραπεζική εποπτεία. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (EEA), τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν ζημιές άνω των 200 δισ. ευρώ στην Ευρώπη την περίοδο 2021-2024, ενώ η EBA θα επιχειρήσει να αποτυπώσει πόσο ευάλωτα είναι τα χαρτοφυλάκια δανείων των τραπεζών σε αντίστοιχες απώλειες.
Πρώτα οι πλημμύρες, ακολουθούν οι καύσωνες
Στα stress tests του 2027, το βασικό φυσικό σενάριο κινδύνου θα αφορά τις πλημμύρες, καθώς η ποσοτικοποίησή τους θεωρείται πιο αξιόπιστη μέσω χαρτών επικινδυνότητας και της γεωγραφικής θέσης των περιουσιακών στοιχείων που χρηματοδοτούν οι τράπεζες.
Η νέα άσκηση, που θα διεξαχθεί από την EBA, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και τις εθνικές εποπτικές αρχές, θα αξιολογήσει για πρώτη φορά τόσο τους φυσικούς κινδύνους της κλιματικής αλλαγής όσο και τους κινδύνους που συνδέονται με τη μετάβαση σε οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Δύσκολη η αποτίμηση της ακραίας ζέστης
Σε αντίθεση με τις πλημμύρες ή τις πυρκαγιές, οι επιπτώσεις των καυσώνων είναι πιο δύσκολο να αποτυπωθούν με ακρίβεια. Η EBA επισημαίνει ότι η ακραία ζέστη επηρεάζει έμμεσα την οικονομία, μέσω της μείωσης της παραγωγικότητας, της υποχώρησης της απόδοσης ολόκληρων κλάδων, της αύξησης της ενεργειακής ζήτησης, της μείωσης της αγροτικής παραγωγής και της επιβράδυνσης της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας.
Για τον λόγο αυτό απαιτούνται πιο σύνθετα μακροοικονομικά μοντέλα, ενώ η ενσωμάτωση της θερμικής καταπόνησης στα επόμενα stress tests θα αύξανε σημαντικά τόσο την πολυπλοκότητα της διαδικασίας όσο και το διοικητικό βάρος για τράπεζες και εποπτικές αρχές.
Οι πλημμύρες κοστίζουν ήδη δεκάδες δισεκατομμύρια
Οι πλημμύρες παραμένουν η συχνότερη φυσική καταστροφή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το οικονομικό τους κόστος ξεπέρασε τα 31 δισ. ευρώ το 2024, έναντι μέσου ετήσιου κόστους 8,6 δισ. ευρώ την περίοδο 1980-2024.
Παράλληλα, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος εκτιμά ότι μόνο οι παράκτιες πλημμύρες ενδέχεται να προκαλούν ζημιές έως και 1 τρισ. ευρώ ετησίως έως το τέλος του αιώνα.
Οι τράπεζες αρχίζουν να προσαρμόζονται
Οι μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν ήδη ξεκινήσει να ενσωματώνουν τους φυσικούς κινδύνους στις χρηματοδοτήσεις τους.
Η ισπανική BBVA προσαρμόζει ήδη την τιμολόγηση εταιρικών δανείων ανάλογα με την έκθεση των πελατών της στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ενώ σχεδιάζει να επεκτείνει το μοντέλο και στη λιανική τραπεζική.
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διαπιστώνει ότι οι τράπεζες διαφοροποιούν πλέον περισσότερο τους όρους χρηματοδότησης ανάλογα με τις περιβαλλοντικές επιδόσεις των επιχειρήσεων, με τις εταιρείες υψηλών εκπομπών άνθρακα που δεν διαθέτουν σχέδιο μετάβασης να αντιμετωπίζουν δυσμενέστερους όρους δανεισμού.
Τα stress tests του 2027
Η μεθοδολογία που προτείνει η EBA προβλέπει ότι:
- Οι κίνδυνοι μετάβασης θα βασίζονται σε σενάρια αύξησης των τιμών του άνθρακα και θα καλύπτουν την περίοδο 2027-2029.
- Οι φυσικοί κίνδυνοι θα εστιάζουν αρχικά στις πλημμύρες ποταμών και θα αφορούν το 2027.
- Οι τράπεζες θα πρέπει να υπολογίσουν την επίδραση των σεναρίων στις πιθανότητες αθέτησης πληρωμών και στις αναμενόμενες πιστωτικές ζημιές.
- Θα υποβάλλουν εκτιμήσεις τόσο πριν όσο και μετά την κάλυψη από ασφαλιστήρια συμβόλαια, λαμβάνοντας υπόψη πιθανές καθυστερήσεις ή ελλείψεις στις ασφαλιστικές αποζημιώσεις.
Οι τράπεζες έχουν προθεσμία έως τις 10 Ιουλίου να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί της νέας μεθοδολογίας, ενώ η συζήτηση για την ενίσχυση της προστασίας των πολιτών από τους καύσωνες και τις δασικές πυρκαγιές βρίσκεται ήδη στην ατζέντα των ευρωπαϊκών θεσμών.