Eφυγε από τη ζωή στα 102 της χρόνια η Μαργαρίτα Τσαντ- Παπανδρέου, η δεύτερη σύζυγος του ιστορικού ηγέτη του ΠΑΣΟΚ Ανδρέα Παπανδρέου.
Η Μαργαρίτα Τσαντ-Παπανδρέου γεννήθηκε στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι των ΗΠΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου 1923, η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές στην οικογένεια.
Σπούδασε δημοσιογραφία και κατόπιν έκανε το μεταπτυχιακό της στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, όπου και γνωρίστηκε με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Έζησαν αρχικά στη Μινεσότα και αργότερα στην Καλιφόρνια, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ και στενός φίλος του μετέπειτα κυβερνήτη της Καλιφόρνιας Πατ Μπράουν.
Το 1959-1960 η Μαργαρίτα Παπανδρέου συνόδευσε τον άνδρα της στην επίσκεψή του στη Γιουγκοσλαβία. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε πάρει χορηγίες από τα αμερικανικά ιδρύματα Γκούγκενχαϊμ και Φουλμπράιτ για να μελετήσει το οικονομικό σύστημα της χώρας.
Στη Γιουγκοσλαβία το ζεύγος φιλοξενήθηκε από τον ηγέτη της χώρας στρατάρχη Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, με τον οποίο συνδέθηκαν φιλικά.
Με τον Ανδρέα Παπανδρέου απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου.
Η πολυτάραρχη σχέση με τον Ανδρέα
Μετά τη μόνιμη εγκατάστασή τους στην Ελλάδα το 1961, η σχέση τους πέρασε κρίση καθώς ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε ερωτική σχέση με την Έπη Σκιαδαρέση, τη νεαρή σύζυγο του γνωστού μηχανικού και εργολάβου Γιώργου Σκιαδαρέση, που ήταν παλιός συμμαθητής του στο Κολλέγιο Αθηνών. Το θέμα πήρε και μεγάλες πολιτικές διαστάσεις όταν το 1964 η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου ανέθεσε το καινούργιο σχέδιο πόλεως της Πάτρας στον Γιώργο Σκιαδαρέση. Παρά αυτή την περιπέτεια, μετά την επιβολή της χούντας των συνταγματαρχών η Μαργαρίτα Παπανδρέου κινητοποιήθηκε ώστε να την απελευθέρωση του συζύγου της τον Δεκέμβριο του 1967.
Η επόμενη δοκιμασία για τη σχέση τους ήταν στη Στοκχόλμη, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε ερωτική σχέση με τη Σουηδέζα ηθοποιό και τηλεπαρουσιάστρια Ράνια Νάιμπλομ, με την οποία μάλιστα απέκτησε και μία κόρη εκτός γάμου, αλλά συνέχισε να είναι παντρεμένος με τη Μαργαρίτα.
Μεταπολιτευτικά, η σχέση του ζεύγους συνέχισε να αντιμετωπίζει προβλήματα με αποκορύφωμα τη σχέση του Ανδρέα με την αεροσυνοδό του πρωθυπουργικού αεροσκάφους Δήμητρα Λιάνη, σχέση η οποία οδήγησε στο διαζύγιο και τον τρίτο γάμο του ιστορικού ηγέτη του ΠΑΣΟΚ.
Όπως είχε πει η ίδια σε συνέντευξή της, αποφάσισε ότι αγαπά πολύ τον Ανδρέα και αυτή η αγάπη την οδήγησε στο να τον αφήσει ελεύθερο. Αποκάλυψε μάλιστα ότι η Μελίνα Μερκούρη της είχε προτείνει να φωνάξει και να απειλήσει ότι θα αυτοκτονήσει, αλλά δεν ακολούθησε την συμβουλή της. Τελικά η Μαργαρίτα Παπανδρέου συμφώνησε να δώσει διαζύγιο ώστε να παντρευτεί ο Ανδρέας Παπανδρέου τη Δήμητρα Λιάνη.
Στο αυτοβιογραφικό της βιβλίο που εξέδωσε το 2015 με τίτλο «Έρωτας και εξουσία» είπε ότι αρχικά ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν πιστός, αλλά ότι ο ενθουσιασμός του για μία γυναίκα τον έβγαζε έξω από τα λογικά πλαίσια, παρομοιάζοντας το πάθος του με αυτό ενός αλκοολικού.
Η ίδρυση της ΕΓΕ και η παρεμβατική συμπεριφορά
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου ίδρυσε και διετέλεσε για οχτώ χρόνια πρόεδρος της Ένωση Γυναικών Ελλάδος (ΕΓΕ). Πολλά από τα νομοθετήματα του ΠΑΣΟΚ σε σχέση με το οικογενειακό δίκαιο και τα δικαιώματα των γυναικών πιστεύεται ότι έχουν και το δικό της αποτύπωμα, όπως η κατάργηση του θεσμού της προίκας (1982), η νομιμοποίηση των εκτρώσεων (1986), η θέσπιση του πολιτικού γάμου (1982), η νομιμοποίηση διαζυγίων με αμοιβαία συναίνεση, η δυνατότητα διατήρησης του επωνύμου των γυναικών μετά τον γάμο τους και η απόκτηση ίσων δικαιωμάτων με το σύζυγο στην κηδεμονία των παιδιών τους.
Υπήρχαν βέβαια και αυτοί που την κατηγόρησαν ότι κατά την πρώτη οκταετία του ΠΑΣΟΚ ήταν ιδιαίτερα παρεμβατική, τόσο ώστε να κάνει υποδείξεις σε υπουργούς ή να τηλεφωνεί στην ΕΡΤ ώστε να διακοπούν εκπομπές, κατηγορίες που η ίδια είχε αποκρούσει.
Γιώργος Παπανδρέου για Μαργαρίτα Παπανδρέου: «Μαχήτρια ως το τέλος, έζησε με γενναιοδωρία, αξιοπρέπεια και βαθιά πίστη στον άνθρωπο»
Την αγαπημένη του μητέρα, Μαργαρίτα Παπανδρέου, άφησε την τελευταία της πνοή σήμερα Παρασκευή (18.9.26), αποχαιρετά ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου.
«Με βαθιά θλίψη αποχαιρετούμε τη Μαργαρίτα Παπανδρέου, τη μητέρα, τη γιαγιά και την προγιαγιά μας, που έφυγε σήμερα το πρωί.
Μαχήτρια ως το τέλος, έζησε με γενναιοδωρία, αξιοπρέπεια και βαθιά πίστη στον άνθρωπο, στη δικαιοσύνη, στην ειρήνη και στην ισότητα των γυναικών.
Για εμάς, τα παιδιά, τα εγγόνια, τη δισεγγονή της, πάνω απ’ όλα, θα είναι πάντα η Μαργαρίτα μας: η μεγάλη, ζεστή αγκαλιά που μας ένωνε και μας έδινε απέραντη αγάπη και δύναμη.
Η πολιτική κηδεία της Μαργαρίτας Παπανδρέου θα γίνει στο Α’ Νεκροταφείο, την Κυριακή 20/9, στις 10πμ»
«Η αγαπημένη μου μητέρα, η Μαργαρίτα, έφυγε σήμερα το πρωί μετά από μια δύσκολη βραδιά. Αφήνει πίσω της ένα κενό, αλλά και την ευθύνη να μείνω πιστός στις αρχές που με δίδαξε», τονίζει ο Νίκος Παπανδρέου σε δήλωση του.
Επισημαίνει ότι «έζησε όλες τις νίκες του ΠΑΣΟΚ και τις ήττες, έστησε την Ένωση Γυναικών Ελλάδας και με επιμονή έφερε αλλαγές στη χώρα που την υιοθέτησε».
«Σκέφτομαι ότι στις πιο δύσκολες στιγμές είχε πάντα έναν ήρεμο και σοφό λόγο να μου πει, κάτι που με γαλήνευε – μάλλον επειδή τα είχε δει όλα. Για μας τα παιδιά της, αλλά και για τον Ανδρέα, ήταν ο φάρος στη φουρτούνα», σημειώνει.
«H Μαργαρίτα Παπανδρέου συνέδεσε το όνομά της με τον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών και την κοινωνική πρόοδο», τονίζει ο Νίκος Ανδρουλάκης, σε συλλυπητήρια δήλωσή του για τον θάνατο της Μαργαρίτας Παπανδρέου.
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής τονίζει ότι «με τη διεκδικητική δημόσια παρουσία της, συνέβαλε στη μεταρρύθμιση του Οικογενειακού Δικαίου, την ισότητα και χειραφέτηση των γυναικών σε μια εποχή κατά την οποία η κατοχύρωση αυτών των δικαιωμάτων σε κάθε πτυχή της κοινωνικής και οικονομικής ζωής δεν ήταν αυτονόητη. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), της οποίας διετέλεσε Πρόεδρος». Σημειώνει ότι «η προσωπική της διαδρομή στο πλευρό του Ανδρέα Παπανδρέου συνδέθηκε με τα ορόσημα μιας περιόδου πολιτικών, κοινωνικών και θεσμικών μετασχηματισμών, που σφράγισαν τη σύγχρονη Ελλάδα».
«Την αποχαιρετούμε με σεβασμό», αναφέρει ο κ. Ανδρουλάκης, εκφράζοντας τα ειλικρινή συλλυπητήρια του «στον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο καθώς και στα πολυαγαπημένα της εγγόνια».
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο κ, Ανδρουλάκης επικοινώνησε και τηλεφωνικά με τον Γιώργο Παπανδρέου για να του εκφράσει τα συλλυπητήρια του.
Τα θερμά του συλλυπητήρια για τον θάνατο της Μαργαρίτας Παπανδρέου εξέφρασε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασουλας υπογραμμίζοντας ότι «Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα. Υπήρξε σύζυγος πρωθυπουργού και μητέρα πρωθυπουργού, αλλά πάνω απ’ όλα ενεργή πολίτης, καθώς αντιμετώπιζε τις δημόσιες υποθέσεις ως δικές της».
Ειδικότερα στην συλλυπητήρια δήλωση του, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέφερε:
«Η Μαργαρίτα Παπανδρέου σφράγισε με τη δράση και την παρουσία της τον δημόσιο βίο της χώρας.
Σε ολόκληρη τη μακρά της διαδρομή αναζήτησε διεξόδους στα μεγάλα προβλήματα της εποχής της, με βλέμμα στραμμένο πάντα στον άνθρωπο. Υπερασπίστηκε την ευπαθή ισότητα, την ελευθερία και τα δικαιώματα των γυναικών ως θεμέλια μιας δικαιότερης κοινωνίας.
Μεγάλωσε μέσα στην πολιτική, αναλαμβάνοντας, όπως έλεγε, μόνο τις υποθέσεις στις οποίες μπορούσε να πιστέψει. Ενδιαφέρθηκε για την υγεία, την κοινωνική αλληλεγγύη, τον αντικαρκινικό αγώνα, την αντιμετώπιση της φυματίωσης και της πολιομυελίτιδας, για τη στήριξη των σχολικών συσσιτίων και των πιο ευάλωτων πολιτών.
Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα. Υπήρξε σύζυγος πρωθυπουργού και μητέρα πρωθυπουργού, αλλά πάνω απ’ όλα ενεργή πολίτης, καθώς αντιμετώπιζε τις δημόσιες υποθέσεις ως δικές της.
Με την πλούσια δράση της στην Ένωση Γυναικών Ελλάδος και την επιρροή της στη δημόσια πολιτική, στήριξε και ενέπνευσε τη μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου, την τομή στα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα και τον εκσυγχρονισμό της θέσης της γυναίκας στην ελληνική κοινωνία.
Η παρουσία της υπήρξε εξίσου δυναμική και πέρα από τα εθνικά σύνορα, με διεθνείς παρεμβάσεις και λόγο θαρραλέο.
Εκφράζω τα ειλικρινή συλλυπητήριά μου στην οικογένειά της και στους οικείους της.»
«Με θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια της Μαργαρίτας Παπανδρέου. Μιας γυναίκας δυναμικής, που άφησε το δικό της αποτύπωμα στη δημόσια ζωή ιδίως με τις δράσεις της για την ισότητα των φύλων και την προστασία της μητρότητας», αναφέρει σε ανάρτησή του ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
«Ως σύζυγος και μητέρα πρωθυπουργών, βρέθηκε συχνά στο επίκεντρο της σύγχρονης πολιτικής μας ιστορίας. Στη μακρά διαδρομή της, ωστόσο, επέλεξε να πορευτεί στον δικό της, διακριτό δρόμο. Πάντα με διακριτικότητα και πάντα με αξιοπρέπεια.
Στην οικογένεια και στους οικείους της εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια», καταλήγει στην ανάρτησή του ο πρωθυπουργός.
Συλλυπητήριο μήνυμα για τον θάνατο της Μαργαρίτας Παπανδρέου απέστειλε η πρόεδρος της ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Ρένα Δούρου.
«Η Μαργαρίτα Παπανδρέου ήταν φεμινίστρια πριν από την εποχή του Me Too. Αυτό όμως δεν την εμπόδισε να είναι μαχητική, διεκδικητική και αποτελεσματική σε καιρούς που ακόμη τα αυτονόητα δικαιώματα των γυναικών δεν ήσαν αυτονόητα», τονίζει και προσθέτει:
«Η ίδρυση της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας έφερε τη σφραγίδα της, άνοιξε δρόμους, δημιούργησε προοπτικές. Πάντα παρούσα με ήθος και άποψη. Αποχαιρετάμε σήμερα μια από τις χαρακτηριστικότερες προσωπικότητες του γυναικείου κινήματος της πατρίδας μας».
