Με το στεγαστικό να εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις της χώρας, η κυβέρνηση επεξεργάζεται νέο πακέτο παρεμβάσεων που θα συνδυάζει χρηματοδοτικά εργαλεία, φορολογικά κίνητρα και προγράμματα ανακαίνισης, με στόχο να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών και να αποκλιμακωθούν οι πιέσεις σε ενοίκια και τιμές ακινήτων.
Το στίγμα των κυβερνητικών προθέσεων έδωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός νέου στεγαστικού προγράμματος στα πρότυπα του «Σπίτι μου», αξιοποιώντας εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης μέσω του ΕΣΠΑ ή νέων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.
Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, το νέο πρόγραμμα εξετάζεται να λειτουργήσει συμπληρωματικά με το «Ανακαινίζω», επιδιώκοντας όχι μόνο να διευκολύνει την απόκτηση κατοικίας αλλά και να επαναφέρει στην αγορά ένα σημαντικό μέρος του ανεκμετάλλευτου οικιστικού αποθέματος.
Στο στόχαστρο οι 794.000 κλειστές κατοικίες
Το βασικό πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει η κυβέρνηση είναι η αντίφαση μεταξύ της υψηλής ζήτησης και της περιορισμένης προσφοράς ακινήτων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, περίπου 794.000 κατοικίες παραμένουν σήμερα κλειστές, παρά το γεγονός ότι σε πολλές περιοχές της χώρας οι τιμές πώλησης και τα ενοίκια κινούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι το στεγαστικό αποτελεί ταυτόχρονα ζήτημα κοινωνικής συνοχής και οικονομικής ανάπτυξης, υπογραμμίζοντας ότι η αύξηση της προσφοράς κατοικιών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εξομάλυνση της αγοράς.
Προς αυτή την κατεύθυνση, η κυβέρνηση έχει ήδη ενεργοποιήσει σειρά παρεμβάσεων, όπως:
- Την τριετή φοροαπαλλαγή για διάθεση κλειστών ακινήτων.
- Τα προγράμματα ενεργειακής και λειτουργικής αναβάθμισης κατοικιών.
- Τα προγράμματα «Σπίτι μου 1» και «Σπίτι μου 2».
- Το νέο πλαίσιο κοινωνικής αντιπαροχής και αξιοποίησης δημόσιας γης, το οποίο ξεκινά πιλοτικά σε Παιανία, Πάτρα, Λάρισα και Σέρρες.
Ολοκληρώνεται το «Σπίτι μου 2»
Παράλληλα, η κυβέρνηση ετοιμάζεται να κλείσει τον κύκλο του προγράμματος «Σπίτι μου 2».
Η 31η Μαΐου αποτελεί την τελευταία ημέρα υποβολής νέων αιτήσεων υπαγωγής, ενώ μετά την ημερομηνία αυτή σταματά η ηλεκτρονική έκδοση βεβαιώσεων επιλεξιμότητας. Ωστόσο, οι δικαιούχοι που έχουν ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα θα μπορούν να ολοκληρώσουν τη διαδικασία έως τις 31 Αυγούστου, οπότε λήγει η προθεσμία υπογραφής δανειακών συμβάσεων με τα πιστωτικά ιδρύματα.
Η ολοκλήρωση του προγράμματος αναμένεται να επιταχύνει τις κυβερνητικές αποφάσεις για τη διάδοχη πρωτοβουλία, καθώς οι πιέσεις στην αγορά κατοικίας όχι μόνο δεν αποκλιμακώνονται αλλά σε πολλές περιοχές συνεχίζουν να εντείνονται.
Το στεγαστικό στο επίκεντρο του Eurogroup
Η σημασία που αποδίδει η κυβέρνηση στο ζήτημα αποτυπώθηκε και στην πρόσφατη άτυπη συνεδρίαση του Eurogroup στη Λευκωσία, όπου ο Κυριάκος Πιερρακάκης έθεσε το στεγαστικό ως βασικό θέμα συζήτησης.
Στόχος ήταν η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των κρατών-μελών και η αξιολόγηση πολιτικών που εφαρμόζονται ήδη στην Ευρώπη για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
Στο τραπέζι βρέθηκαν τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις: η Ισπανία, η Ιρλανδία και η Κροατία.
Η ισπανική συνταγή: Περιορισμοί στα Airbnb και νέες κατοικίες
Η Ισπανία έχει επιλέξει μια περισσότερο παρεμβατική πολιτική.
Η κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb, ενώ ταυτόχρονα υλοποιεί μεγάλης κλίμακας πρόγραμμα κατασκευής προσιτών κατοικιών με κρατική χρηματοδότηση.
Παράλληλα, παρέχονται κίνητρα για την αξιοποίηση κενών κατοικιών και εφαρμόζονται μέτρα ελέγχου των ενοικίων σε περιοχές όπου οι αυξήσεις κρίθηκαν υπερβολικές.
Το μοντέλο της Ιρλανδίας
Στην Ιρλανδία, η στεγαστική κρίση συνδέθηκε με τη χρόνια υποεπένδυση στην κατασκευή νέων κατοικιών μετά την κρίση του 2008.
Η απάντηση της κυβέρνησης ήταν το πολυετές πρόγραμμα «Housing for All», ένα σχέδιο δισεκατομμυρίων ευρώ που στοχεύει στην κατασκευή δεκάδων χιλιάδων νέων κατοικιών ετησίως.
Το πρόγραμμα συνδυάζει επιδοτήσεις για νέους αγοραστές, ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας, αξιοποίηση ανενεργών ακινήτων και δράσεις συγκράτησης του κόστους στέγασης.
Η κροατική προσέγγιση
Η Κροατία, η οποία βρέθηκε αντιμέτωπη με τις επιπτώσεις της εκρηκτικής ανάπτυξης του τουρισμού, επέλεξε να κινηθεί κυρίως μέσω φορολογικών μέτρων.
Η κυβέρνηση αυστηροποίησε το πλαίσιο λειτουργίας των βραχυχρόνιων μισθώσεων και προχώρησε σε αυξημένη φορολόγηση των κενών κατοικιών ή των ακινήτων που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για τουριστικούς σκοπούς.
Παράλληλα, προωθούνται πολιτικές ενίσχυσης της κοινωνικής κατοικίας και δημιουργίας νέου αποθέματος προσιτών κατοικιών για νέους και οικογένειες.
Το μεγάλο στοίχημα για την Ελλάδα
Η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται να αναζητά ένα υβριδικό μοντέλο που θα συνδυάζει χρηματοδοτικά κίνητρα, φορολογικές ελαφρύνσεις, αξιοποίηση κλειστών ακινήτων και προγράμματα ανακαίνισης, αποφεύγοντας ταυτόχρονα ακραίες παρεμβάσεις στην αγορά.
Το μεγάλο ζητούμενο παραμένει η ενεργοποίηση μέρους των σχεδόν 800.000 κλειστών κατοικιών, καθώς η αύξηση της προσφοράς θεωρείται από την αγορά ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να ανακοπεί η ανοδική πορεία των ενοικίων και να βελτιωθεί η πρόσβαση των νέων νοικοκυριών στην κατοικία.
Οι τελικές αποφάσεις αναμένονται το επόμενο διάστημα, με το νέο στεγαστικό πακέτο να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές και οικονομικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για το δεύτερο εξάμηνο του έτους.
