Η Ανατολική Ευρώπη καταβάλλει τη μέχρι σήμερα ισχυρότερη προσπάθειά της για να εξασφαλίσει μια θέση στην κορυφή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας σημειώνει το Bloomberg.
Υποψήφιοι από την Εσθονία, τη Λετονία και την Κροατία διεκδικούν τη διαδοχή του αντιπροέδρου Λουίς ντε Γκίντος, ο οποίος αποχωρεί τον Μάιο. Ακόμη και αν δεν επικρατήσουν, έως το τέλος του 2027 θα ανοίξουν τρεις ακόμη θέσεις στο εξαμελές Εκτελεστικό Συμβούλιο της ΕΚΤ.
Υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα υπέρ του διορισμού εκπροσώπου από την περιοχή. Με την ένταξη της Βουλγαρίας στην ευρωζώνη, το ένα τρίτο των 21 κρατών-μελών της νομισματικής ένωσης προέρχεται πλέον από την πρώην κομμουνιστική Ανατολή — ποσοστό που, όπως υποστηρίζουν πολλοί, δικαιολογεί ισχυρότερη φωνή στο πιο επιδραστικό όργανο λήψης αποφάσεων της ΕΚΤ.
Ωστόσο, ο δρόμος δεν θα είναι εύκολος. Η Δυτική Ευρώπη διατηρεί πολύ μεγαλύτερο οικονομικό βάρος, ενώ η αδυναμία συσπείρωσης γύρω από έναν μόνο υποψήφιο ενδέχεται να διασπάσει τη στήριξη μεταξύ των χωρών που λαμβάνουν την απόφαση. Επιπλέον, υποψήφιος είναι και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Φινλανδίας, Όλι Ρεν — πρώην Ευρωπαίος επίτροπος και ισχυρός διεκδικητής της αντιπροεδρίας — καθώς και ο Μάριο Σεντένο από την Πορτογαλία.
Παρόλα αυτά, σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την πρώτη ανατολική διεύρυνση του ευρώ, ενισχύεται η στήριξη υπέρ μιας ευρύτερης εκπροσώπησης στη Φρανκφούρτη. Αυτό θα προσέθετε ακόμη έναν παράγοντα στον λεπτό υπολογισμό που συνήθως διέπει τις επιλογές της ηγεσίας της ΕΚΤ, οι οποίες αποσκοπούν στην ισορροπία μεταξύ μεγάλων και μικρών κρατών-μελών, φύλου και διαφορετικών απόψεων για τη νομισματική πολιτική.
«Κάθε χώρα έχει την ίδια ψήφο στο Διοικητικό Συμβούλιο, οπότε είναι λογικό να υπάρχει κάποια ισορροπία και στις κορυφαίες θέσεις», δήλωσε ο Ατανάς Πεκάνoφ, οικονομολόγος στο ινστιτούτο Wifo στη Βιέννη και πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Βουλγαρίας. «Υπό αυτή την έννοια, θα ήταν καλό να υπάρχει κάποιος από την Ανατολική Ευρώπη».
Η επίτευξη αυτού του στόχου θα αποτελούσε ακόμη ένα βήμα στη διαδικασία ολοκλήρωσης που ξεκίνησε με την κατάρρευση του κομμουνισμού και επιταχύνθηκε με την ένταξη νέων κρατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2004. Τρία χρόνια αργότερα, η Σλοβενία υιοθέτησε το ευρώ — και ακολούθησαν η Σλοβακία, η Εσθονία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Κροατία και η Βουλγαρία.
Θα αποτελούσε επίσης αναγνώριση της πρόσφατης οικονομικής δυναμικής της περιοχής — ακόμη πιο εντυπωσιακής αν ληφθεί υπόψη η εγγύτητα στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Ο υπουργός Οικονομικών της Σλοβενίας, Κλέμεν Μπόστιαντσιτς, θεωρεί ότι η Ανατολική Ευρώπη έχει «παραμεληθεί» — όχι μόνο στις κορυφαίες θέσεις της ΕΚΤ, αλλά και αλλού στην ΕΕ. Το ζήτημα απασχολεί και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο εξετάζει τους υποψηφίους για το διοικητικό συμβούλιο της ΕΚΤ και μπορεί να καθυστερήσει τις διαδικασίες, αν και δεν διαθέτει δικαίωμα βέτο.
Ο Λούντοβιτ Όντορ, πρώην πρωθυπουργός της Σλοβακίας και νυν μέλος της Επιτροπής Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δήλωσε ότι τα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης είναι «ξεκάθαρα υποεκπροσωπημένα».
«Είμαι υπέρ ενός πιο γεωγραφικά ισορροπημένου Εκτελεστικού Συμβουλίου», ανέφερε σε email. «Όμως η επάρκεια είναι το σημαντικότερο κριτήριο».
Η πλησιέστερη στιγμή που έφθασε η Ανατολική Ευρώπη σε θέση στο συμβούλιο της ΕΚΤ ήταν το 2020, όταν ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Σλοβενίας, Μπόστιαν Γιαζμπεκ, έχασε οριακά από τον Ολλανδό Φρανκ Έλντερσον.
Άλλοι αξιωματούχοι της περιοχής, πάντως, έχουν σημειώσει επιτυχίες στις Βρυξέλλες και πέραν αυτών: ο Λετονός Βάλντις Ντομπρόβσκις είναι Ευρωπαίος επίτροπος από το 2014, η Εσθονή Κάγια Κάλας είναι σήμερα ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής, ενώ η Βουλγάρα Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα ηγείται του ΔΝΤ στην Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, η έλλειψη ευρύτερης εκπροσώπησης αποτελεί σημείο τριβής. Έκθεση του 2024 από την European Democracy Consulting διαπίστωσε ότι η κατάσταση επιδεινώθηκε τα προηγούμενα τρία χρόνια, καθώς δυτικοί αξιωματούχοι εδραίωσαν την κυριαρχία τους στους θεσμούς.
Η πρόοδος έχει επίσης επιβραδυνθεί από σκάνδαλα που στιγμάτισαν τμήματα της περιοχής, με υποθέσεις ξεπλύματος χρήματος να πλήττουν τις χώρες της Βαλτικής τη δεκαετία του 2010 και διοικητές κεντρικών τραπεζών στη Λετονία και τη Σλοβακία να καταδικάζονται για δωροδοκία. Οι πρόσφατες διαδηλώσεις που οδήγησαν στην ανατροπή του πρωθυπουργού της Βουλγαρίας υπενθυμίζουν, παράλληλα, την πολιτική αστάθεια.
Και παρότι ο αριθμός των ανατολικών χωρών της ευρωζώνης έχει αυξηθεί, το οικονομικό τους βάρος παραμένει περιορισμένο. Μαζί, οι επτά χώρες της περιοχής που συμμετέχουν στη νομισματική ένωση αντιστοιχούν σε λιγότερο από 4% του ΑΕΠ, έναντι άνω του 70% για τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία μαζί.
Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό εμπόδιο. Οι μεγαλύτερες οικονομίες παραδοσιακά απαιτούν εκπροσώπηση στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΚΤ και, εκτός εάν αλλάξουν στάση, οι περισσότερες από τις επικείμενες κενές θέσεις θα πρέπει να κατανεμηθούν σε αυτές.
«Θα γίνεται όλο και πιο δύσκολο να ικανοποιηθούν τα αιτήματα όλων», δήλωσε ο Σαχίν Βαλέ, ανώτερος ερευνητικός συνεργάτης στο Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.
Παρόλα αυτά, ο Βαλέ εκτιμά ότι αυτή τη φορά θα επικρατήσει υποψήφιος από την Ανατολική Ευρώπη, με τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας της Κροατίας, Μπόρις Βούιτσιτς, να αναδεικνύεται ως «επικρατέστερος» έναντι των Λετονών και Εσθονών ομολόγων του, Μάρτινς Κάζακς και Μάντις Μίλερ.
Ο Βούιτσιτς είναι «πιθανότατα εκείνος που βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να εκπροσωπήσει τα συμφέροντα της περιοχής», ανέφερε, ενόψει της προθεσμίας της 9ης Ιανουαρίου για την κατάθεση υποψηφιοτήτων για την αντιπροεδρία. Απόφαση θα μπορούσε να ληφθεί ακόμη και δέκα ημέρες αργότερα.
