Κάπνισμα… μία κακή συνήθεια ή μια επικίνδυνη νόσος; Με έναυσμα το συγκεκριμένο πολύ ισχυρό για τις αποφάσεις όλων ερώτημα, η Ιατρική Εταιρεία Χανίων, ξεκινάει στα σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του νομού Χανίων, ειδικά σχεδιασμένο ενημερωτικό πρόγραμμα με θέμα τις συνέπειες του καπνίσματος και τη χρήση καπνικών προϊόντων.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ιατρικής Εταιρείας Χανίων, ειδικό γαστρεντερολόγο Ηλία Μπουζάκη, «υπάρχει από πλευράς των γιατρών δέσμευση για συνεπή, υπεύθυνη και έγκυρη ενημέρωση του τοπικού πληθυσμού σε θέματα υγείας και για αυτό αναλαμβάνουμε τη σημαντική πρωτοβουλία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της μαθητικής κοινότητας σχετικά με τις επιπτώσεις του καπνίσματος, με τη συμμετοχή διακεκριμένων ιατρών και επιστημόνων».
Στόχος του προγράμματος είναι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση μαθητών και εκπαιδευτικών σχετικά με τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση του συμβατικού τσιγάρου και άλλων καπνικών προϊόντων, καθώς και τις επιπτώσεις τους, τόσο στην ατομική υγεία όσο και στην υγεία των ανθρώπων του περιβάλλοντός μας. «Μέσα από την έγκυρη επιστημονική ενημέρωση και τον ουσιαστικό διάλογο, επιδιώκεται η ενίσχυση της γνώσης, η καλλιέργεια κριτικής σκέψης και η διαμόρφωση υπεύθυνης στάσης απέναντι στο κάπνισμα, ιδιαίτερα κατά την ευαίσθητη περίοδο της εφηβείας», επισημαίνει ο ιατρός κ. Μπουζάκης.
Αρχής γενομένης ότι το κάπνισμα δεν έχει λογική, ο ειδικός καρδιολόγος και διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιωάννης Παντελάκης θέτει μέσω του ΑΠΕ ΜΠΕ το ερώτημα προς όλους, «Αν σας πρότειναν ένα προϊόν το οποίο θα πρέπει να πληρώνετε καθημερινά, θα σας αφαιρεί χρόνο ζωής όποτε το χρησιμοποιείτε, θα αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες να νοσήσετε από καρκίνο, καρδιοαγγειακή νόσο (έμφραγμα μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό κλπ), χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, δεν θα μπορείτε να το κόψετε και αν προσπαθήσετε να το κόψετε θα αισθάνεστε “άρρωστος”, θα το αγοράζατε;». Σύμφωνα με τον κ. Παντελάκη, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) θεωρεί το κάπνισμα τη μεγαλύτερη απειλή για τη δημόσια υγεία Παγκοσμίως και αυτό μόνο λέει πολλά, όπως τονίζει.
Ρωτήσαμε τον κ. Παντελάκη, με δεδομένη τη ραγδαία αύξηση των νέων καπνικών προϊόντων, πόσο καθοριστική θεωρεί τη θεσμική σύμπραξη ιατρών και εκπαιδευτικών;
«Η θεσμική σύμπραξη ιατρών και εκπαιδευτικών είναι μεγίστης σημασίας για την προστασία της υγείας των παιδιών και των εφήβων μας απέναντι στη ραγδαία εξάπλωση των νέων καπνικών και νικοτινούχων προϊόντων. Θα έλεγα, μάλιστα, ότι δεν θα πρέπει ν’ αποτελεί απλώς μια χρήσιμη συνεργασία, αλλά μια αναγκαία στρατηγική δημόσιας υγείας και πρόληψης. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια νέα πραγματικότητα τα τελευταία χρόνια. Το παραδοσιακό τσιγάρο έχει πλέον πλαισιωθεί από τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα προϊόντα θέρμανσης καπνού, τα σακουλάκια νικοτίνης και άλλα προϊόντα, τα οποία συχνά προβάλλονται ως λιγότερο επιβλαβή ή ακόμη και ως ακίνδυνα. Η ελκυστική συσκευασία, οι γεύσεις, η παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η παραπλανητική αίσθηση ασφάλειας δημιουργούν ένα περιβάλλον αυξημένου κινδύνου για τους ανηλίκους», απαντάει ο Δρ Παντελάκης, επισημαίνοντας ότι, «Η βιομηχανία του καπνού κατάφερε να συνδέσει ένα εξαιρετικά τοξικό και εθιστικό προϊόν με την κοινωνικότητα, το στάτους και την ψευδαίσθηση της απόλαυσης. Πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν αντιμετωπίζουμε μόνο ένα ζήτημα εξάρτησης από τη νικοτίνη. Αντιμετωπίζουμε ένα ζήτημα που αφορά την ανάπτυξη του εγκεφάλου, τη σωματική και ψυχική υγεία, τη σχολική επίδοση και τελικά, την ποιότητα ζωής της νέας γενιάς που έρχεται».
Όπως τόνισε στο ΑΠΕ- ΜΠΕ, η ιατρική και η εκπαιδευτική κοινότητα αντιμετωπίζουν το παιδί από διαφορετικές οπτικές, όπου μαζί με την οικογένεια αλληλοσυμπληρώνονται. «Ο ιατρικός κόσμος διαθέτει τη γνώση για την εξάρτηση, τις επιπτώσεις στην υγεία καθώς και τις μεθόδους πρόληψης. Η εκπαιδευτική κοινότητα έχει την καθημερινή “τριβή” με τα παιδιά και θα πρέπει να μπορεί να ενσωματώσει την πρόληψη κατά την διάρκεια της σχολικής ζωής των παιδιών. Από κοινού η ιατρική και η εκπαιδευτική κοινότητα, σε συνεργασία πάντα με την οικογένεια θα μπορούσαν να εργαστούν προς την ίδια κατεύθυνση και να μειώσουν όσο το δυνατόν την πιθανότητα ένα παιδί να έρθει σε επαφή με καπνικά προϊόντα».
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και άλλες οργανώσεις που ασχολούνται με την ενημέρωση και τους τρόπους μείωσης της χρήσης καπνικών προϊόντων στον πληθυσμό έχουν δώσει κάποιες κατευθύνσεις και η Ιατρική Εταιρεία Χανίων προσπαθεί να συμβάλει όσο το δυνατόν περισσότερο. Ποιες όμως είναι οι συγκεκριμένες προτάσεις και παρεμβάσεις που προτείνετε να υιοθετήσουμε από κοινού, ώστε να θωρακίσουμε αποτελεσματικά την υγεία των μαθητών, των παιδιών και των εφήβων μας;
Κάποιες προτάσεις που εφαρμόζονται ή θα μπορούσαν να εφαρμοστούν, όπως παραθέτουν και γνωστοποιούν ο Δρ Παντελάκης και η Ιατρική Εταιρεία Χανίων, είναι, «Δημιουργία δικτύου μεταξύ Ιατρικών Συλλόγων, Υπουργείου Υγείας και Παιδείας, σχολείων και φορέων πρόληψης. Καθιέρωση οργανωμένων προγραμμάτων αγωγής υγείας από το Δημοτικό έως το Λύκειο, με επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση για τις επιπτώσεις της νικοτίνης. Εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας και εκπαιδευτικών στην αναγνώριση, πρόληψη και αντιμετώπιση της εξάρτησης. Εφαρμογή ενιαίας πολιτικής σε όλους τους σχολικούς χώρους, με έμφαση στην υποστήριξη και όχι στην τιμωρία των μαθητών. Συστηματική ενημέρωση και συμβουλευτική στην οικογένεια για την αναγνώριση των κινδύνων και την ανάπτυξη υγιών οικογενειακών προτύπων. Δημιουργία σύγχρονων εκστρατειών ενημέρωσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με ενεργό συμμετοχή και των ίδιων των εφήβων. Ενίσχυση των ελέγχων για την αποτροπή πώλησης και διάθεσης νικοτινούχων προϊόντων σε ανηλίκους καθώς και η καθιέρωση μετρήσιμων δεικτών για την παρακολούθηση της χρήσης και της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων».
H προστασία των παιδιών από τη νικοτίνη δεν αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του γιατρού, του εκπαιδευτικού ή της οικογένειας, μας λέει ο Δρ Παντελάκης υποδεικνύοντας πως η είναι συλλογική θεσμική και κοινωνική ευθύνη. «Χρειάζεται να περάσουμε από τις αποσπασματικές ενημερωτικές δράσεις σε μια οργανωμένη, διαρκή και συντονισμένη στρατηγική πρόληψης».
Ως γιατροί διαθέτετε την επιστημονική γνώση για τις βλάβες του καπνίσματος, ενώ οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν πώς να επικοινωνήσουν με τα παιδιά χωρίς να προκαλούν την αντίδρασή τους. Πώς μπορούμε να συνδυάσουμε αυτές τις δύο δεξιότητες, ώστε τα ιατρικά μηνύματα να περνούν στην τάξη βιωματικά και όχι διδακτικά;
«Ως ιατρός και επαγγελματίας υγείας θεωρώ ότι η αποτελεσματική συνεργασία ιατρών και εκπαιδευτικών πρέπει να βασίζεται στη μετατροπή της επιστημονικής γνώσης σε βιωματική εκπαιδευτική εμπειρία», λέει ο ειδικός καρδιολόγος και διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιωάννης Παντελάκης. «Ο γιατρός προσφέρει την επιστημονική τεκμηρίωση για τις επιπτώσεις του καπνίσματος και της νικοτίνης, ενώ ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να αξιοποιεί τις παιδαγωγικές του δεξιότητες, ώστε τα μηνύματα να γίνονται κατανοητά και αποδεκτά από τους μαθητές». Εξηγεί επίσης, πως τα εκπαιδευτικά προγράμματα θα πρέπει να διαμορφώνονται από γιατρούς αλλά και εκπαιδευτικούς. «Θα πρέπει υπάρχουν διαδραστικές δραστηριότητες μέσα στην τάξη. Εξαιρετικά σημαντικά είναι τα παιχνίδια ρόλων για την αντιμετώπιση της πίεσης των συνομηλίκων και την ανάπτυξη δεξιοτήτων άρνησης. Όπως έχουν δείξει διάφορες μελέτες, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων φιλικό πρόσωπο θα προσφέρει το πρώτο τσιγάρο. Πρέπει να γίνει κατανοητό ειδικά στα παιδιά ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα νέα προϊόντα νικοτίνης είναι εξαιρετικά εθιστικά και επιβλαβή για την υγεία. Η ενεργή συμμετοχή των ίδιων των μαθητών σε καμπάνιες πρόληψης μέσω βίντεο, αφισών και ψηφιακών δράσεων θα προσφέρουν αυξημένο ποσοστό απήχησης στα παιδιά και τους εφήβους. Τέλος, τακτικές επισκέψεις και σταθερή συνεργασία επαγγελματιών υγείας με τις σχολικές μονάδες, θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της προσπάθειας μείωσης του ποσοστού χρήσης νικοτίνης στις μικρές και κατά συνέπεια στις μεγαλύτερες ηλικίες».
Μέσα από τις προσπάθειες της Ιατρικής Εταιρείας Χανίων, του προέδρου της ειδικού γαστρεντερολόγου Ηλία Μπουζάκη και του συνόλου των ιατρών, γίνεται αντιληπτό όπως τονίζει και ο Δρ Παντελάκης, «Η πρόληψη του καπνίσματος δεν πρέπει να περιορίζεται σε απλές συστάσεις προς τα παιδιά να μην καπνίζουν, όπως γινόταν παλαιότερα. Στόχος είναι να αποκτήσουν την απαραίτητη γνώση, αυτοπεποίθηση και κριτική σκέψη, ώστε να αντιστέκονται στην πίεση του περιβάλλοντος και να επιλέγουν συνειδητά έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Η προστασία τους αποτελεί συλλογική ευθύνη της πολιτείας, της ιατρικής και εκπαιδευτικής κοινότητας και της οικογένειας».
