Η αιφνιδιαστική απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον OPEC προκαλεί αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, αποκαλύπτοντας ρωγμές στο ισχυρό καρτέλ πετρελαίου, καθώς τα όρια παραγωγής ενδέχεται να ωθήσουν και άλλα μέλη να ακολουθήσουν.
Η απόφαση της χώρας έρχεται μετά από εβδομάδες επιθέσεων με πυραύλους και drones από το επίσης μέλος του OPEC, το Ιράν, με τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ να διαταράσσει τις εξαγωγές της, ασκώντας πίεση στη ραχοκοκαλιά της οικονομίας της.
«Η έξοδος των ΗΑΕ είναι ένα ακόμη κεφάλαιο στην αλλαγή της σύνθεσης της ομάδας», δήλωσε ο Andy Lipow, πρόεδρος της Lipow Oil Associates. «Αν χώρες που τηρούν τα όριά τους αγανακτήσουν με εκείνες που δεν το κάνουν, θα μπορούσαμε να δούμε και άλλες αποχωρήσεις που τελικά θα καταστήσουν τον OPEC άνευ σημασίας ως καρτέλ», είπε στο CNBC μέσω email.
Χώρες όπως το Κατάρ, ο Ισημερινός και η Αγκόλα έχουν αποχωρήσει από την ομάδα τα προηγούμενα χρόνια, επικαλούμενες απογοήτευση από τα όρια παραγωγής ή αλλαγές στις εθνικές τους προτεραιότητες. Η Αγκόλα αποχώρησε το 2024, ενώ το Κατάρ τερμάτισε τη συμμετοχή του το 2019.
Το καρτέλ εδώ και καιρό αντιμετωπίζει προβλήματα άνισης συμμόρφωσης, με ορισμένα μέλη να υπερβαίνουν ιστορικά τα όρια παραγωγής τους, όπως το Ιράκ και το Καζακστάν.
«Αν και τα ΗΑΕ αποχώρησαν από τον OPEC, δεν ήταν τα πρώτα και ίσως να μην είναι τα τελευταία», πρόσθεσε ο Lipow.
Στην καρδιά της απόφασης των ΗΑΕ βρίσκεται μια γνώριμη ένταση: τα μέλη που έχουν επενδύσει σημαντικά στην αύξηση της παραγωγικής τους ικανότητας είναι ολοένα και πιο απρόθυμα να περιορίζονται από όρια που έχουν σχεδιαστεί για να στηρίζουν τις τιμές. Η χώρα παρήγαγε περίπου 2,37 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Μάρτιο, σε σύγκριση με τη βιώσιμη δυναμικότητά της που φτάνει περίπου τα 4,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του IEA.
«Κίνδυνοι αποχώρησης»
Αναλυτές επισήμαναν αρκετές χώρες που θα μπορούσαν να διατρέχουν «κίνδυνο αποχώρησης», καθώς δυσανασχετούν με τους περιορισμούς του OPEC+ και ενδέχεται να εξετάσουν το ενδεχόμενο να εγκαταλείψουν τη συμμετοχή τους.
Ο Matt Smith, επικεφαλής αναλυτής πετρελαίου στην Kpler, ανέφερε το Καζακστάν ως βασικό υποψήφιο, επισημαίνοντας τη συνεχή υπερπαραγωγή του. «Το Καζακστάν παρήγαγε κατά πολύ περισσότερο τον τελευταίο χρόνο και ίσως βλέπει αυτό ως μια ευκαιρία να αποχωρήσει και αυτό από την ομάδα», δήλωσε, προσθέτοντας ότι και η Νιγηρία είναι μια χώρα που αξίζει προσοχής.
Η Νιγηρία, ο μεγαλύτερος παραγωγός αργού πετρελαίου στην Αφρική, δίνει όλο και μεγαλύτερη προτεραιότητα στη διύλιση εντός της χώρας, ιδιαίτερα μέσω του διυλιστηρίου Dangote, μειώνοντας την εξάρτησή της από τις εξαγωγικές αγορές και ενδεχομένως αποδυναμώνοντας το κίνητρό της να παραμείνει δεσμευμένη από ποσοστώσεις.
Ο Smith εξήγησε ότι η αύξηση της λειτουργίας του διυλιστηρίου Dangote σημαίνει ότι η χώρα μπορεί να επεξεργάζεται περισσότερο πετρέλαιο στο εσωτερικό και να αποκομίζει μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους από καύσιμα υψηλότερης αξίας. Αυτό μειώνει την εξάρτησή της από τη στρατηγική του OPEC για στήριξη των τιμών μέσω περιορισμού της προσφοράς και ενισχύει την εστίασή της στη μεγιστοποίηση της παραγωγής και των αποδόσεων downstream.
«Η Νιγηρία βρίσκεται σε παρόμοια θέση, καθώς δεν θέλει να περιορίζεται: αποτελεί πιθανό υποψήφιο αποχώρησης επειδή γίνεται πιο αυτάρκης», σημείωσε ο Smith. «Ανακατευθύνοντας την εγχώρια παραγωγή της στο διυλιστήριο Dangote, εξαρτάται λιγότερο από τις παγκόσμιες αγορές.»
Η Βενεζουέλα είναι ένας ακόμη πιθανός υποψήφιος, σύμφωνα με παρατηρητές της αγοράς. Με την παραγωγή να ανακάμπτει ταχύτερα από το αναμενόμενο και ένα πιθανώς πιο φιλικό προς τις ΗΠΑ πολιτικό περιβάλλον να διαμορφώνεται, το Καράκας θα μπορούσε να επιδιώξει μεγαλύτερη ευελιξία.
«Η Βενεζουέλα θα μπορούσε να είναι η επόμενη, μετά από αλλαγή ηγεσίας προς μια πιο φιλική στάση απέναντι στις ΗΠΑ», δήλωσε ο Saul Kavonic, αναλυτής ενέργειας στη MST Marquee.
Ο Smith της Kpler πρόσθεσε ότι η Βενεζουέλα αποτελεί πιθανό υποψήφιο, καθώς αυξάνει την παραγωγή και τις εξαγωγές της ταχύτερα από το αναμενόμενο. Οι εξαγωγές πετρελαίου της Βενεζουέλας ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο για πρώτη φορά από τον Σεπτέμβριο.
Τα υπουργεία ενέργειας του Καζακστάν, της Νιγηρίας και της Βενεζουέλας δεν απάντησαν άμεσα σε αιτήματα του CNBC για σχόλια.
Ο OPEC+ εφαρμόζει βασικές ποσοστώσεις παραγωγής που μειώνουν την παραγωγή κατά περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έως το τέλος του 2026.
Οκτώ βασικοί παραγωγοί του OPEC+, συμπεριλαμβανομένων της Σαουδικής Αραβίας και της Ρωσίας, συμφώνησαν στις 5 Απριλίου να ξεκινήσουν μια προσεκτική χαλάρωση των εθελοντικών περικοπών παραγωγής, επιστρέφοντας σταδιακά περίπου 206.000 βαρέλια ημερησίως στην αγορά τον Μάιο, από μια ευρύτερη μείωση 1,65 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως που είχε εισαχθεί το 2023, σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση του OPEC.
Κατακερματισμένο αλλά απαραίτητο;
Η αποχώρηση των ΗΑΕ έρχεται σε μια περίοδο που ο OPEC αντιμετωπίζει κατακερματισμό. Αρκετά μέλη, όπως το Ιράν, η Λιβύη και η Βενεζουέλα, έχουν εξαιρεθεί από τις ποσοστώσεις λόγω κυρώσεων ή συγκρούσεων, περιπλέκοντας τις προσπάθειες διατήρησης της συνοχής.
Ο Lipow σημείωσε ότι η απογοήτευση από την άνιση συμμόρφωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε περισσότερες αποχωρήσεις. «Χώρες που έχουν κουραστεί να βλέπουν άλλα μέλη του OPEC και του OPEC+ να παραβιάζουν συστηματικά τις ποσοστώσεις τους είναι υποψήφιες να αποχωρήσουν από αυτές τις ομάδες.»
Η μειωμένη συνοχή θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο ασταθείς αγορές πετρελαίου. Ο Bob McNally, πρόεδρος της Rapidan Energy Group, δήλωσε ότι οποιαδήποτε χαλάρωση της πειθαρχίας του OPEC+ πιθανότατα θα ενισχύσει τις διακυμάνσεις των τιμών. «Η βασική επίδραση θα είναι η αύξηση της μεταβλητότητας των τιμών του πετρελαίου», είπε.
Ωστόσο, άλλοι υποστηρίζουν ότι η βασική λειτουργία του OPEC, δηλαδή η σταθεροποίηση των αγορών, παραμένει ανέπαφη, ακόμη και με λιγότερα μέλη.
Ο Claudio Galimberti, ανώτερος αντιπρόεδρος στη Rystad Energy, δήλωσε ότι το ιστορικό της ομάδας, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων όπως η πανδημία Covid, δείχνει ανθεκτικότητα.
«Η ομάδα τα τελευταία 10 χρόνια κατάφερε να εξισορροπήσει την αγορά με εντυπωσιακό τρόπο», είπε. «Αν ο OPEC+ δεν ήταν παρών κατά τη διάρκεια της Covid, θα είχαμε τεράστια μεταβλητότητα στην αγορά.»
