Στοιχεία για το «προφίλ» των αστέγων στην Αθήνα περιλαμβάνονται σε έγγραφο που διαβιβάστηκε στη Βουλή, στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου. Τα στοιχεία βασίζονται στην καταγραφή αστέγων που έγινε τον Οκτώβριο του 2025, δηλαδή έναν χρόνο πριν, από τον Δήμο Αθηναίων σε συνεργασία με το Πάντειο Πανεπιστήμιο. Το δείγμα ανήλθε σε 681 άτομα, εκ των οποίων 384 εντοπίστηκαν στον δρόμο και 297 μέσω φορέων. Στην καταγραφή δεν περιλαμβάνονται άτομα που διαμένουν σταθερά σε διαμερίσματα ή δομές υποστηριζόμενης διαβίωσης. Από τα στοιχεία της έρευνας προκύπτει ότι το 71% των καταγεγραμμένων αστέγων ήταν άνδρες και το 29% γυναίκες, ενώ το 69,9% ήταν Έλληνες. Ως προς την ηλικιακή σύνθεση, το 62% ήταν άνω των 50 ετών, ενώ οι νέοι κάτω των 30 ετών δεν ξεπερνούσαν το 8%. Παράλληλα, το 65,8% δήλωσε ότι ζει μόνο του, χωρίς τη στήριξη συντρόφου ή οικογενειακού περιβάλλοντος.
Η έρευνα αναδεικνύει τον χρόνιο χαρακτήρα του φαινομένου, το 31,6% των καταγεγραμμένων ατόμων βρισκόταν χωρίς αυτόνομη στέγαση για περισσότερα από πέντε χρόνια, ενώ το 24,9% για διάστημα από δύο έως πέντε χρόνια. Ως προς τους λόγους απώλειας στέγης, το 72,2% ανέφερε οικονομικές αιτίες, το 37,9% ζητήματα υγείας και εξαρτήσεων και το 30,2% οικογενειακά προβλήματα. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι η αστεγία συνδέεται συχνά με αλληλένδετες οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες και απαιτεί συνδυασμένες παρεμβάσεις στέγασης και υποστήριξης.
«Η αντιμετώπιση της αστεγίας και του στεγαστικού αποκλεισμού αποτελεί βασικό πεδίο της κοινωνικής πολιτικής, με στόχο την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, την εξασφάλιση πρόσβασης σε κατάλληλη στέγαση και την κοινωνική επανένταξη των ατόμων και οικογενειών που βρίσκονται σε συνθήκες έλλειψης ή επισφαλούς στέγης. Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας σχεδιάζει και υποστηρίζει προγράμματα στεγαστικής συνδρομής και κοινωνικής προστασίας, τα οποία υλοποιούνται σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και άλλους φορείς κοινωνικής φροντίδας», αναφέρει η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου και ενημερώνει ότι η εφαρμογή τοπικών παρεμβάσεων και η παροχή υπηρεσιών υποστήριξης στους αστέγους στον Δήμο Αθηναίων πραγματοποιούνται από τους αρμόδιους φορείς, σύμφωνα με τις κατά νόμο αρμοδιότητές τους. Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του υπουργείου, στον Δήμο Αθηναίων υλοποιούνται ή εφαρμόζονται οι ακόλουθες δράσεις.
1. Πρόγραμμα «Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους»
Το πρόγραμμα απευθύνεται σε άτομα και οικογένειες που διαβιούν σε συνθήκες έλλειψης ή επισφαλούς στέγασης και αποσκοπεί στην εξασφάλιση κατοικίας, την παροχή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και την ενίσχυση της κοινωνικής και επαγγελματικής τους επανένταξης. Με το άρθρο 15 του ν. 4756/2020 (Α΄ 235), το πρόγραμμα θεσμοθετήθηκε ως μόνιμη δημόσια πολιτική, με πρόβλεψη για την ανά διετία εφαρμογή του μέσω πόρων του κρατικού προϋπολογισμού. Η σχετική διάταξη τροποποιήθηκε με το άρθρο 3 του ν. 5107/2024 (Α΄ 64). Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τρεις βασικούς πυλώνες.
- Επιδότηση ενοικίου για 24 μήνες, καθώς και κάλυψη δαπανών οικοσκευής και λοιπών λειτουργικών αναγκών του νοικοκυριού.
- Παροχή υπηρεσιών υποστήριξης και διασύνδεσης με συμπληρωματικές κοινωνικές παροχές και υπηρεσίες, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα και το Επίδομα Στέγασης.
- Υπηρεσίες ενεργοποίησης, κατάρτισης και προώθησης στην εργασία, μεταξύ άλλων μέσω επιδότησης εργασίας, κάλυψης μη μισθολογικού κόστους, ενίσχυσης για τη δημιουργία επιχείρησης και παροχής κατάρτισης. Το πρόγραμμα υλοποιείται από δήμους, σε συνεργασία με νομικά πρόσωπά τους ή πιστοποιημένα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Στο πλαίσιο της πρόσκλησης του 2024, η οποία εκδόθηκε κατόπιν της αριθμ. 1301/2024 Κοινής Υπουργικής Απόφασης (Β΄ 4766) και της αριθμ. 1482/2024 Πρόσκλησης Υποβολής Αιτήσεων Χρηματοδότησης, εγκρίθηκαν 41 αιτήσεις χρηματοδότησης, συνολικού προϋπολογισμού 20 εκατ. ευρώ, με δικαιούχους φορείς 89 δήμους, τρία Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας και τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων. Βάσει των αποφάσεων έγκρισης των σχεδίων, προβλέπεται η ένταξη 879 νοικοκυριών, με συνολικά 1.560 ωφελούμενους. Ειδικότερα, στο πλαίσιο του προγράμματος «Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους ΙΙΙ», στον Δήμο Αθηναίων δικαιούχος είναι ο Δήμος Αθηναίων και διαχειριστής η Εταιρεία Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής Αθηνών (ΕΑΤΑ). Για το εγκεκριμένο σχέδιο προβλέπεται η ένταξη 46 νοικοκυριών, με 60 ωφελούμενους, και προϋπολογισμός ύψους 1.120.000 ευρώ.
2. Πρόγραμμα «Κάλυψη»
Το πρόγραμμα «Κάλυψη» θεσπίστηκε με τον ν. 5006/2022 (Α΄ 239) και αποσκοπεί στην αξιοποίηση του υφιστάμενου αποθέματος διαμερισμάτων που είχαν χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος «ΕΣΤΙΑ», για την παροχή κοινωνικής μίσθωσης. Απευθύνεται σε νέους ηλικίας 25 έως 39 ετών, δικαιούχους του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, οι οποίοι δεν διαθέτουν ιδιόκτητη πρώτη κατοικία. Το υπουργείο συμπράττει για την υλοποίησή του με δήμους ή συμπράξεις δήμων μέσω προγραμματικών συμβάσεων. Οι δήμοι δύνανται να συνεργάζονται και με νομικά πρόσωπά τους, συμπεριλαμβανομένων των αναπτυξιακών εταιρειών Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ο Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ) είναι αρμόδιος για τη διαχείριση και παρακολούθηση του προγράμματος, καθώς και για την καταβολή της χρηματοδότησης στους συμβαλλόμενους φορείς. Μέσω του προγράμματος «Κάλυψη» στον Δήμο Αθηναίων έχουν στεγαστεί 49 νοικοκυριά, με συνολικά 99 ωφελούμενους.
3. Πιλοτικό πρόγραμμα Κοινωνικής Κατοικίας
Με στόχο τη σταδιακή ανάπτυξη ενός συστήματος κοινωνικής κατοικίας, υλοποιείται πιλοτικό πρόγραμμα Οικονομικά Προσιτής Κατοικίας στους Δήμους Αθηναίων και Θεσσαλονίκης, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Σκοπός της παρέμβασης είναι η πρόληψη και αντιμετώπιση του στεγαστικού αποκλεισμού ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού που απειλούνται από ή βιώνουν έλλειψη στέγης, μέσω της αξιοποίησης μέρους του αδρανούς ιδιωτικού και δημόσιου στεγαστικού αποθέματος. Ειδικότερα, προβλέπεται η παροχή κινήτρων στους ιδιοκτήτες για την ένταξη κατοικιών σε ένα δίκτυο κοινωνικής μίσθωσης και η διάθεσή τους σε ευάλωτα νοικοκυριά με μακροχρόνιες μισθώσεις και μειωμένο μίσθωμα. Η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας καλύπτει το κόστος ανακαίνισης 50 διαμερισμάτων, εκ των οποίων 10 στην Αθήνα και 40 στη Θεσσαλονίκη, καθώς και την τεχνική υποστήριξη του προγράμματος. Η κάλυψη των μισθωμάτων, του οικιακού εξοπλισμού και των λογαριασμών βαρύνει τους δικαιούχους, οι οποίοι μπορούν να αξιοποιούν ίδιους πόρους ή να εντάσσονται σε άλλα προγράμματα κοινωνικής στήριξης, εφόσον πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις. Ειδικότερα, στον Δήμο Αθηναίων η δράση αποσκοπεί στην υποστήριξη ευάλωτων κατοίκων που βρίσκονται σε στεγαστική επισφάλεια, μέσω της ανακαίνισης αδρανών κατοικιών και της ένταξής τους σε ένα δίκτυο οικονομικά προσιτής κατοικίας. Στο πλαίσιο αυτό, παρέχονται κίνητρα στους ιδιοκτήτες για την κάλυψη εργασιών ανακαίνισης, υλικών και λοιπών υπηρεσιών, με στόχο τη διάθεση των κατοικιών σε ωφελούμενους με μειωμένο μίσθωμα σε σχέση με τη μέση τιμή της αγοράς.
4. Δομές αστέγων και ηλεκτρονική διασύνδεση δομών φιλοξενίας και καταγραφής στεγαστικών αιτημάτων
Η λειτουργία των δομών παροχής υπηρεσιών σε αστέγους διέπεται από την αριθμ. Δ23/οικ.19061- 1457/2016 Κοινή Υπουργική Απόφαση (Β΄ 1336), με την οποία καθορίζονται οι ελάχιστες προδιαγραφές λειτουργίας Υπνωτηρίων, Ανοικτών Κέντρων Ημέρας Αστέγων, Ξενώνων Μεταβατικής Φιλοξενίας και Υποστηριζόμενων Διαμερισμάτων για αστέγους. Παράλληλα, συνεχίζεται η λειτουργία της ηλεκτρονικής πλατφόρμας διασύνδεσης των φορέων που παρέχουν υπηρεσίες σε αστέγους (astegoi.gov.gr/referral). Μέσω της πλατφόρμας παρέχεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής υποβολής και διαχείρισης στεγαστικών αιτημάτων, καθώς και παρακολούθησης της διαθεσιμότητας κλινών, με βάση το προφίλ και τις ανάγκες των αιτούντων. Επιπλέον, υποστηρίζεται η εξαγωγή στατιστικών στοιχείων για την παρακολούθηση των στεγαστικών αναγκών. Στον Δήμο Αθηναίων λειτουργούν τρία Υπνωτήρια Αστέγων, δύο Ανοικτά Κέντρα Ημέρας Αστέγων και τρεις Ξενώνες Μεταβατικής Φιλοξενίας Αστέγων.
Το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, συμβάλλει στην πρόληψη και αντιμετώπιση της αστεγίας μέσω του σχεδιασμού και της υποστήριξης προγραμμάτων στεγαστικής συνδρομής, κοινωνικής προστασίας και επανένταξης, αναφέρει η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση του σύνθετου αυτού φαινομένου προϋποθέτει συντονισμένη συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων και τους λοιπούς αρμόδιους φορείς, καθέναν στο πεδίο ευθύνης του, ώστε οι διαθέσιμες παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των αστέγων και να ενισχύουν την πρόσβασή τους σε σταθερή στέγαση και κοινωνική υποστήριξη.
